น้ำตกกับสภาพภูมิศาสตร์
น้ำ...จากแหล่งสะสมน้ำใต้ดินบนภูเขาสูงไหลมารวมตัวกันเป็นธารน้ำและจากธารน้ำในหลายพื้นที่มา
รวมกันก็กลายเป็นสายธารขนาดใหญ่ไหลลงสู่ผืนแผ่นดินที่ต่ำกว่าซึ่งจะมีพลังการไหลที่รุนแรง
มีการกัดเซาะในแนวดิ่งและยังมีผลจากการที่สายน้ำไหลผ่านผืนดินและแผ่นหินที่มีความแข็งแกร่ง
ไม่เท่ากันโดยพื้นดินจะถูกกัดเซาะออกไปก่อนจากนั้นพื้นหินที่มีโครงสร้างอ่อนก็จะถูกกัดเซาะ
ให้สึกกร่อนเป็นร่องลึกกว่าพื้นหินที่มีโครงสร้างแข็งเมื่อเวลาผ่านไปจึงเกิดเป็นผาน้ำตกที่สูงชัน
หรือลุ่มลึกโดยบริเวณตอนล่างของน้ำตกจะเกิดเป็นแอ่งลึกที่เรียกว่าแอ่งฐานน้ำตก (Plunge-Pool)
ความงดงามและความแตกต่างกันของน้ำตกแต่ละแห่งนั้นจะขึ้นอยู่กับหลายปัจจัยเช่น
โครงสร้างของผาหินที่แตกต่างกันโดยน้ำตกที่เกิดขึ้นบริเวณลานหินหรือผาหินแกรนิต
จะมีลักษณะสูงใหญ่ไหลตกลงมาจากผาดิ่งชันผาหินมักมีความมันวาวเช่นน้ำตกแม่ยะ
น้ำตกวชิรธารน้ำตกแม่กลางบนดอยอินทนนท์จังหวัดเชียงใหม่น้ำตกคลองลานจังหวัดกำแพงเพชร
ส่วนน้ำตกที่เกิดจากผาหินที่มีโครงสร้างเป็นหินปูนจะเป็นน้ำตกขนาดกลางและน้ำตกขนาดเล็ก
เนื่องจากน้ำตกที่มีโครงสร้างหินปูนนั้นจะมีการพอกพูนของแคลเซียมคาร์บอเนตเป็นคราบหินปูน
จับเกาะและเพิ่มขนาดขึ้นเรื่อยๆตามชั้นน้ำตกจึงเป็นน้ำตกที่มีชั้นสั้นๆมากมายหลายชั้น
และมีลีลาการไหลที่อ่อนช้อยแผ่กว้างออกไปด้านข้างเช่นน้ำตกห้วยขมิ้นน้ำตกไทรโยค
น้ำตกเอราวัณจังหวัดกาญจนบุรีหรือน้ำตกทีลอซูจังหวัดตาก
และยังมีโครงสร้างของผาน้ำตกที่มีลักษณะเป็นหินทรายสายน้ำตกมีลักษณะราบกว้าง
มีลานหินหลุมหินหรือโพรงหินที่เรียกว่ากุมภลักษณ์ซึ่งเกิดจากก้อนกรวดที่ไหลมากับ
สายน้ำหมุนวนกลายเป็นตัวขุดเจาะอย่างดีน้ำตกลานหินทรายนี้จะอยู่ทางภาคอีสาน
และภาคเหนือบางพื้นที่เช่นน้ำตกตาดโตนจังหวัดชัยภูมิน้ำตกสร้อยสวรรค์จังหวัดอุบลราชธานี
หรือน้ำตกแก่งโสภาจังหวัดพิษณุโลก

นอกจากโครงสร้างของผาหินแล้วสภาพผืนป่ารอบข้างก็ยังเป็นตัวช่วยให้น้ำตกเกิดความงดงามที่
แตกต่างกันเช่นน้ำตกที่ไหลลงมาท่ามกลางผืนป่าดงดิบนั้นบริเวณของน้ำตกก็จะชุ่มชื้นเขียวขจี
มีพืชเล็กๆที่อาศัยละอองน้ำตกงอกงามขึ้นปกคลุมพื้นที่เป็นพืชจำพวกมอสเฟิร์นเป็นต้น
ส่วนผืนป่าที่มีลักษณะเป็นป่าผลัดใบหรือป่าเต็งรังอย่างเช่นน้ำตกตามลานหินทรายมักมีลาน
หินราบเรียบกว้างใหญ่อยู่สองข้างของน้ำตก

การเตรียมตัวเดินทางเที่ยวน้ำตก

1. ศึกษาหาข้อมูลเกี่ยวกับน้ำตกที่จะเดินทางไปเที่ยวในทุกๆด้านเช่นการเดินทางสภาพของน้ำตก
ที่ตั้งและพื้นที่ว่าอยู่ในพื้นที่ประเภทไหนเช่นอุทยานแห่งชาติวนอุทยานเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า
หรือพื้นที่ที่อยู่ในความดูแลของจังหวัดนักท่องเที่ยวจะต้องทราบข้อมูลตั้งแต่เริ่มออกเดินทางจนถึง
การเข้าถึงตัวน้ำตกซึ่งบางแห่งรถยนต์เข้าถึงบางแห่งต้องเดินเท้าต่อบางแห่งต้องเดินป่าและ
บางแห่งอาจต้องล่องแก่งเข้าไปหรือจำเป็นต้องพักค้างแรมในป่า
2. วางแผนการเดินทางโดยนำข้อมูลมาจัดเรียงเช่นในบางพื้นที่อาจจะมีน้ำตกอยู่ใกล้เคียงกันหลายแห่ง
บางพื้นที่อาจมีจุดสนใจใกล้เคียงอื่นๆด้วยจึงต้องจัดการเดินทางออกเป็นวันๆ
3. ติดต่อประสานงานล่วงหน้าเท่าที่จะทำได้เพื่อความแน่นอนไม่ว่าจะเป็นพาหนะการจองตั๋วล่วงหน้า
จองที่พักโดยเฉพาะในพื้นที่อุทยานแห่งชาติหรือหากเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าซึ่งต้องทำหนังสือขอ
อนุญาตเข้าไปศึกษาธรรมชาติก่อนจึงจะเข้าไปในพื้นที่ได้แต่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าบางแห่ง
อาจอนุโลมให้เข้าไปเที่ยวชมได้เช่นน้ำตกโตนงาช้างและน้ำตกทีลอซู
4. เตรียมพาหนะให้พร้อมหากเป็นรถที่ขับไปเองต้องตรวจสภาพเส้นทางในช่วงนั้นตรวจความพร้อม
ของพาหนะให้สมบูรณ์หากเป็นรถที่เช่าเหมาไปต้องบอกข้อมูลกับคนขับให้ทราบเพื่อการเตรียมตัว
5. รองเท้าที่เตรียมไปควรให้เหมาะกับสภาพของน้ำตกที่จะเดินทางไปเช่นหากเป็นน้ำตกที่รถเข้าถึง
ไม่ต้องเดินมากก็อาจเป็นรองเท้าแตะแบบรัดส้นธรรมดาแต่หากต้องเดินมากหน่อยในเส้นทางท
ี่ค่อนข้างสมบุกสมบันควรใช้รองเท้าผ้าใบที่สวมสบายๆพร้อมจะลุยและเปียกน้ำเพราะบางช่วง
ต้องข้ามน้ำหรือหากเป็นเส้นทางเดินป่าเช่นน้ำตกขุนพองที่ต้องเดินป่าประมาณ 10กิโลเมตร
ก็ควรใช้รองเท้าสำหรับเดินป่า
6. เตรียมอุปกรณ์เพื่อพักแรมในป่ารวมทั้งน้ำและอาหารให้พร้อมในกรณีที่ต้องพักค้างกลางป่า
7.เตรียมยากันแมลงทากและชุดสามัญ
8.เตรียมร่างกายให้แข็งแรง

ข้อควรระวังในการเที่ยวน้ำตก

1.เนื่องจากช่วงของการเดินทางเที่ยวน้ำตกนั้นมักอยู่ในฤดูฝนควรจะตรวจตราระวังในเรื่องระดับน้ำ
และน้ำป่าหากสังเกตว่าธารน้ำตกมีน้ำเต็มเปี่ยมไหลแรงการเดินข้ามลำธารหรือลงเล่นน้ำควรต้องเพิ่ม
ความระมัดระวังหรือพยายามหลีกเลี่ยงและหากมีฝนตกหนักบริเวณนั้นหรือในผืนป่าต้นน้ำเป็นเวลา
นานๆควรขึ้นจากสายน้ำและขึ้นมาอยู่ในบริเวณที่ปลอดภัย
2.การเดินป่าหรือเลาะริมลำธารหากจำเป็นต้องตัดข้ามไปมาบ่อยครั้งก็ควรยอมเปียกด้วยการเดินลุยน้ำ
เพราะการโดดข้ามไปตามก้อนหินอาจเสี่ยงต่อการลื่นล้มได้รับบาดเจ็บได้
3.หากจะต้องตั้งแค้มป์พักแรมกลางป่าควรตั้งในที่สูงขึ้นมาจากสายน้ำพอสมควรเพราะอาจเกิดน้ำป่าไหล
หลากลงมาได้
4.ไม่ประมาทหรือหยอกล้อกันในบริเวณที่อาจจะเกิดอันตรายเช่นริมผาน้ำตกริมลำธารเป็นต้น
5.น้ำตกบางแห่งมีคำเตือน "ห้ามเล่นน้ำในบางบริเวณนี้"เช่นบริเวณอ่างน้ำตกพรหมโลกนครศรีธรรมราช
ซึ่งเป็นบริเวณที่มีน้ำวนทำให้ผู้ลงไปเล่นจมน้ำเสียชีวิตได้จึงไม่ควรฝ่าฝืน
6.ควรระมัดระวังอย่าให้การเข้าไปเที่ยวน้ำตกของท่านเป็นการรบกวนหรือทำลายธรรมชาติ

ข้อควรปฏิบัติและไม่ควรปฏิบัติ
1.ไม่ควรดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ในการเที่ยวน้ำตกเพราะนอกจากจะทำให้เกิดการมึนเมาเสี่ยงต่อการ
จมน้ำหรือพลัดตกจากผาน้ำตกแล้วเศษแก้วเศษขวดที่แตกยังเป็นอันตรายต่อผู้อื่นและธรรมชาติอีกด้วย
2.ควรเคารพสิทธิ์ผู้อื่นที่เดินทางเข้าไปสัมผัสธรรมชาติร่วมกัน
3.ไม่ทิ้งขยะในทุกพื้นที่ยกเว้นภาชนะที่ได้จัดไว้ให้เท่านั้น
4.ช่วยกันเก็บขยะออกจากพื้นที่เพื่อให้แหล่งธรรมชาติงดงามน่าชมตลอดไป
5.ควรปฏิบัติตามกฎระเบียบของสถานที่นั้นๆเช่นกฎระเบียบของอุทยานแห่งชาติหรือกฎข้อบังคับ
ของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า
6.ควรให้การเดินทางเข้าไปสัมผัสธรรมชาติของท่านเป็นการเรียนรู้ที่คุ้มค่าที่สุด